Αρχική Κράτος πρόνοιας Ομιλία Υπουργού Υγείας&Κοινωνικής Αλληλεγγύης, κ. Ανδρέα Λοβέρδου, στην ημερίδα «Από το μαιιευτήριο...

Ομιλία Υπουργού Υγείας&Κοινωνικής Αλληλεγγύης, κ. Ανδρέα Λοβέρδου, στην ημερίδα «Από το μαιιευτήριο στο ίδρυμα»

ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ

Τα τελευταία 20 περίπου χρόνια στον τομέα της ψυχικής υγείας έχουν γίνει πολλά και σοβαρά βήματα για την αλλαγή του προτύπου παροχής των σχετικών υπηρεσιών: για την κατάργηση του αναχρονιστικού και αντιθεραπευτικού ασύλου – ψυχιατρείου και τη δημιουργία σύγχρονων και αποτελεσματικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας.

 

 

Έχουν καταγραφεί, όμως, και πολλές καθυστερήσεις, ατολμίες, υπαναχωρήσεις. Έχουν καταγραφεί –ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια- σοβαρά προβλήματα, που ως γνωστό οδήγησαν, τον Απρίλιο του 2009, σε ιδιότυπη επιτήρηση της χώρας μας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

 

Σήμερα, για το Υπουργείο Υγείας η ψυχική υγεία αποτελεί σταθερή προτεραιότητα. Η διαρθρωτική αλλαγή στο πεδίο της ψυχικής υγείας, που αποτέλεσε και αποτελεί πολιτική πρωτοβουλία των κυβερνήσεων του ΠΑΣΟΚ, έχει και πάλι τεθεί σε κίνηση.

 

Η λειτουργία ενός σύγχρονου συστήματος ψυχιατρικής φροντίδας και ο σεβασμός στα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα των ατόμων με προβλήματα ψυχικής υγείας παραμένουν και σήμερα οι βασικές κατευθυντήριες γραμμές, όπως άλλωστε και στην εκκίνηση του φιλόδοξου αυτού προγράμματος αλλαγών, πριν από είκοσι και πλέον έτη. Σήμερα έχουμε να αντιμετωπίσουμε τα κατάλοιπα του προβλήματος, καθώς και τα σύγχρονα προβλήματα. Έχουμε, όμως επιπλέον να αντιμετωπίσουμε και ορισμένες πρόσθετες δυσκολίες. Η οικονομική κρίση, η εργασιακή ανασφάλεια, η πτώση του βιοτικού επιπέδου των πολιτών, το καθημερινό άγχος και η αβεβαιότητα αποτελούν σοβαρούς παράγοντες που επιβαρύνουν την ψυχική υγεία. Και σε αυτά τα προβλήματα καλούμαστε να απαντήσουμε έγκαιρα και με αυξημένη ευθύνη. Έτσι, με προσεκτικά αλλά σταθερά βήματα ανασυντάσσουμε  τη λειτουργία του εθνικού συστήματος παροχής υπηρεσιών ψυχιατρικής φροντίδας και αρχίζουμε να εδραιώνουμε και να διευρύνουμε τα επιτεύγματα που έχουν έως τώρα καταγραφεί.

 

 

ΙΙ. Οι ασκούμενες πολιτικές

 

α) Αρχικά αντιμετωπίσαμε την ιδιότυπη επιτήρηση του Υπουργείου Υγείας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, όπως αποτυπώθηκε στο Σύμφωνο Spidla – Αβραμόπουλου, το 2009. Οι καθυστερήσεις και οι παλινωδίες τερματίστηκαν και οι δεσμεύσεις του Υπουργείου έναντι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επανασχεδιάσθηκαν και τηρούνται επ’  ωφελεία της χώρας.

 

β) Εν μέσω τεραστίων δημοσιονομικών προβλημάτων εξασφαλίσθηκε και για το 2009 και για το 2010 στο ακέραιο η χρηματοδότηση των Μονάδων Ψυχικής Υγείας, ενώ στον προϋπολογισμό του 2011 –για πρώτη φορά- εγγράψαμε το σύνολο των απαιτούμενων πόρων.

 

γ) Θεσμοθετήθηκε ένα σύγχρονο και αποτελεσματικό σύστημα διοικητικής και διαχειριστικής παρακολούθησης των οικονομικών των Μονάδων Ψυχικής Υγείας, το οποίο ήδη έχει αρχίσει να αποδίδει αποτελέσματα.

 

δ) Συγκροτήθηκε πρόσφατα ειδική Επιτροπή για την αναθεώρηση του εθνικού επιχειρησιακού προγράμματος “Ψυχαργώς”, (δεκαετία 2011-2020). Το νέο στρατηγικό επιχειρησιακό σχέδιο θα στοχεύει στην κάλυψη των αναγκών ψυχικής υγείας του πληθυσμού της χώρας, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις σύγχρονες επιστημονικές αντιλήψεις. Θα λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές ανάγκες με μια ολιστική φιλοσοφία: πρόληψη – αντιμετώπιση προβλημάτων ψυχικής υγείας – προαγωγή της ψυχικής υγείας και της ευημερίας των πολιτών. Το νέο στρατηγικό επιχειρησιακό σχέδιο «Ψυχαργώς 2011-2020» θα τεθεί σε ευρεία δημόσια διαβούλευση και θα αποτελεί το πλαίσιο αναφοράς της ψυχικής υγείας για την επόμενη δεκαετία. Θεμέλιο της αναθεώρησης του προγράμματος «Ψυχαργώς» αποτελούν οι κοινά –πλέον- αποδεκτές αρχές της κοινοτικής ψυχιατρικής φροντίδας, της τομεοποίησης και του σεβασμού των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων των ατόμων με προβλήματα ψυχικής υγείας.

 

ε) Έχει ολοκληρωθεί (και έχει πάρει τη μορφή Υπουργικών Αποφάσεων για έγκριση από άποψη σκοπιμότητας) το πρώτο και βασικότερο τμήμα των έργων που θα κατασκευαστούν τα επόμενα χρόνια και τα οποία θα χρηματοδοτηθούν από πόρους του ΕΣΠΑ, ειδικά προσανατολισμένους στην ψυχική υγεία. Για πρώτη φορά, έπειτα από την απόλυτη αδράνεια των τελευταίων χρόνων, ενεργοποιείται στοχευμένα πλέον το ΕΣΠΑ. Ο 1ος στρατηγικός στόχος (έως το 2013) αφορά πενήντα έργα. Τα 11 είναι ψυχιατρικά τμήματα σε γενικά νοσοκομεία, τα τρία είναι παιδοψυχιατρικά σε γενικά νοσοκομεία, τριάντα έξι κέντρα ψυχικής υγείας. Από αυτά στη Θεσσαλονίκη και γενικότερα στη Βόρεια Ελλάδα είναι τα εξής:

Δύο ψυχιατρικά τμήματα στην Αν.Μακεδονία – Θράκη (Δράμα, Κομοτηνή)

Τρία στη Δυτική Μακεδονία (Φλώρινα, Καστοριά, Γρεβενά)

Δύο στην Κεντρική Μακεδονία (Γ.Ν.Θ. «Γεννηματάς», Κατερίνη)

Δύο Κέντρα Ψυχικής Υγείας στην Κεντρική Μακεδονία

Με τις δρομολογημένες ήδη διαδικασίες στοχεύεται ο πλήρης μετασχηματισμός των ψυχιατρικών ασύλων και η μεταφορά των πόρων από το “άσυλο” στις κοινοτικά προσανατολισμένες υπηρεσίες ψυχικής υγείας, σε μια συναινετική ταύτιση της επιστημονικής κοινότητας και της κοινωνίας της χώρας μας.

 

στ) Παρά την επιβαρυμένη κατάσταση στο χώρο της οικονομίας και της δημοσιονομικής πολιτικής, το Υπουργείο Υγείας και η κυβέρνηση της χώρας επεξεργάζονται ρηξικέλευθες λύσεις για την αύξηση και τη βελτίωση του απασχολούμενου προσωπικού στον τομέα της ψυχικής υγείας και τη στελέχωση των λειτουργούντων ήδη, αλλά και των νέων υπηρεσιών που σχεδιάζονται. Ήδη έχω δώσει προσανατολισμό να προβλεφθεί προσωπικό για τις μονάδες ψυχικής υγείας (μονάδες υγείας και προνοιακές). Παράλληλα, σχεδιάζεται προσεκτικά και η βελτίωση των γνώσεων και επαγγελματικών δεξιοτήτων του ήδη απασχολούμενου προσωπικού, μέσα από προγράμματα δια βίου επαγγελματικής κατάρτισής του. Εδώ να προσεχθεί το εξής: καλώς ή κακώς  σε μεγάλο βαθμό  τα προγράμματα αυτά εξαρτώνται και από την ολοκλήρωση των έργων  κατασκευής. Γι’ αυτό ακριβώς  το κατασκευαστικό κομμάτι  πρέπει να ολοκληρωθεί τάχιστα. Περίπου 300 εκατομμύρια προγραμμάτων βελτίωσης των γνώσεων και του προσωπικού παραμένουν αναξιοποίητα. Οι ευκαιρίες που μας παρέχουν για μια ακόμη φορά οι πόροι του ΕΣΠΑ δίνουν τη δυνατότητα στο Υπουργείο να ασκήσει μια επί της ουσίας δυναμική πολιτική στον τομέα της ψυχικής υγείας. Προσπαθούμε μέσα από τη σύγχρονη επιστημονική γνώση, την εμπειρία που έχει αποκτηθεί, αλλά και μέσα από τη ηθική και τη δεοντολογία, να σχεδιάσουμε και να εφαρμόσουμε πολιτικές που απαντούν στις πραγματικές ανάγκες των πολιτών, είναι σύνθετες και όχι γραμμικές, είναι πολιτικά και πολιτισμικά προσαρμοσμένες στις σύγχρονες απαιτήσεις.

 

ζ) Μεγάλο μέρος των σχεδιαζόμενων παρεμβάσεων του Υπουργείου Υγείας αφορούν στη διαρκή προσπάθεια για την καταπολέμηση των προκαταλήψεων και του “στίγματος” που συνοδεύουν την ψυχική αρρώστια.

 

η) Σε συνεργασία με άλλα συναρμόδια Υπουργεία, πρέπει να προσπαθήσουμε  να αναδείξουμε “κοινούς τόπους” για παρεμβάσεις που απαιτούνται:

ανάπτυξη κοινωνικής επιχειρηματικότητας για την εργασιακή ένταξη των ψυχικά ασθενών, μέσω των Κοινωνικών Συνεταιρισμών της ψυχικής υγείας (υπουργείο Εργασίας),

  • αντιμετώπιση της ψυχιατρικής φροντίδας εγκλείστων σε σωφρονιστικά καταστήματα (υπουργείο Δικαιοσύνης),
  • συνεργασία για αναβάθμιση των εκπαιδευτικών προγραμμάτων, για τα προσόντα των επαγγελματιών ψυχικής υγείας στο εθνικό σύστημα εκπαίδευσης (υπουργείο Παιδείας),
  • κοινές δράσεις με την αυτοδιοίκηση και την αστυνομία (υπουργεία Εσωτερικών, Προστασίας του πολίτη)
  • σύγχρονες απαντήσεις στα προβλήματα των προσφύγων και των μεταναστών κ.α. (υπουργεία Εσωτερικών, Εργασίας)
  • συνεργασία  για την αξιοποίηση των ψυχιατρικών τμημάτων των στρατιωτικών νοσοκομείων (Υπουργείο Εθνικής Αμυνας).

Τα προηγούμενα χρόνια έγινε μια προσπάθεια να κλείσουν πέντε ψυχιατρεία – άσυλα. Η προσπάθεια ήταν ημιτελής. Με τολμηρές και άμεσες κινήσεις θα ολοκληρωθεί σύντομα το κλείσιμο των ψυχιατρείων αυτών.  Και συγκεκριμένα: στα Χανιά απαιτείται η τυπική κατάργηση, αφού η μονάδα έχει αδειάσει απολύτως. Στην Κέρκυρα και στην Κατερίνη δεν υπάρχουν έγκλειστοι ασθενείς. Θα κηρύξουμε και εδώ και  τυπικά την πλήρη κατάργηση. Πρέπει γρήγορα να αποασυλοποιήσουμε  την Τρίπολη, όπου παραμένουν ακόμη 10-12 ασθενείς και το Παιδοψυχιατρικό Νοσοκομείο της Ραφήνας (Νταού Πεντέλης), για να τερματιστεί οριστικά αυτή η «ντροπή» της σύγχρονης Ελλάδας να στοιβάζονται –δήθεν για νοσηλεία- μικρά παιδιά και να μένουν εκεί, αθεράπευτα και σε απαράδεκτες συνθήκες, για πάνω από είκοσι και τριάντα χρόνια.  Έως το 2015 στοχεύουμε να κλείσουν και τα υπόλοιπα τέσσερα ψυχιατρεία (Δρομοκαΐτειο, Δαφνί, της Θεσσαλονίκης και της Λέρου). Αντί των ψυχιατρείων – ασύλων δημιουργούνται υπηρεσίες ψυχικής υγείας και αποκατάστασης στα Γενικά Νοσοκομεία, ιδιαίτερα στα Νοσοκομεία Παιδιών και Εφήβων.

 

θ) Η πολιτική μας για το παιδί και τον έφηβο που αντιμετωπίζει προβλήματα ψυχικών διαταραχών τίθεται σε άμεση –κορυφαία- προτεραιότητα. Να δώσω εδώ ένα παράδειγμα: λειτουργούν σήμερα ορισμένα (όχι αρκετά είναι η αλήθεια, π.χ. τρία στη Θεσσαλονίκη και έξι στην Αθήνα) πρωτοβάθμια Ιατροπαιδαγωγικά Κέντρα για παιδιά και έφηβους με προβλήματα ψυχικής υγείας. Τα περισσότερα απ’  αυτά λειτουργούν μόνο πρωινές ώρες. Έτσι το παιδί θα χάσει το σχολείο του κι ο γονιός που το συνοδεύει την εργασία του. Αυτό πρέπει να τερματιστεί και θα τερματιστεί αμέσως. Είναι για μας φανερό, πως με τη δημιουργία  και την ορθολογική λειτουργία υπηρεσιών για παιδιά και έφηβους, αφενός παρεμβαίνουμε σε προβλήματα ψυχικών διαταραχών σε πρώιμο στάδιο, όπου τα θεραπευτικά αποτελέσματα είναι ιδιαιτέρως ενθαρρυντικά, και αφετέρου εξοικονομούμε υπηρεσίες για ενήλικες στο μέλλον. Και δεν εξοικονομούμε μόνο υπηρεσίες ψυχικής υγείας, αλλά και υπηρεσίες προστασίας του πολίτη, δικαιοσύνης, φύλαξης κ.λπ. Το σημαντικότερο: το νεαρό άτομο στις περισσότερες των περιπτώσεων θα παραμείνει ενεργός πολίτης και δεν θα μετατραπεί σε «καταναλωτή» υπηρεσιών και φαρμάκων.

Επίλογος: Ψυχική υγεία και οικονομική κρίση

 

Τελευταία καλούμαστε όλοι να αντιμετωπίσουμε δυσάρεστα δεδομένα στην κοινωνική και οικονομική μας καθημερινότητα. Οικονομική κρίση, αυξημένη ανεργία, εργασιακή ανασφάλεια, απώλεια εισοδημάτων και βιοτικού επιπέδου, αβεβαιότητα και ανασφάλεια. Καταστάσεις που –εκτός των άλλων- δημιουργούν και έντονα στοιχεία θλίψης και άγχους, τα οποία σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να πυροδοτήσουν σοβαρές ψυχικές δυσκολίες ή να επιδεινώσουν ένα βεβαρημένο άτομο. Οι επιστήμονες διεθνώς παραδέχονται ότι σε περιόδους οικονομικής κρίσης αυξάνονται τα συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης, κατάχρησης ουσιών και αλκοόλ και ενδοοικογενειακής βίας.

 

Η νέα αυτή πραγματικότητα επιβάλλει σ’  ένα σύγχρονο κράτος να λάβει πρόσθετα μέτρα για να αντιμετωπίσει δυσάρεστες καταστάσεις και δυσκολίες.

Το Υπουργείο έχει ήδη επεξεργαστεί μια σειρά παρεμβάσεων που θα δώσει τις ευκαιρίες να υποστηριχθούν οι πολίτες αυτής της χώρας:

  • Με τις νέες υπηρεσίες που σχεδιάζονται και θα δημιουργηθούν,
  • Με πρόσθετο εξειδικευμένο δυναμικό σε δομές που λειτουργούν ήδη,
  • Με τη δημιουργία τηλεφωνικών γραμμών θεραπευτικής και υποστηρικτικής βοήθειας,
  • Με τη δημιουργία ομάδων επιτόπιας υποστήριξης (ως κινητές μονάδες), που θα παρεμβαίνουν εναλλακτικά στην ενδονοσοκομειακή φροντίδα
  • Με δράσεις ενημέρωσης του κοινού, και
  • Με ολοκληρωμένο σχέδιο αντιμετώπισης κρίσεων, που επεξεργαζόμαστε, ώστε να δημιουργήσουμε μια προστατευτική ασπίδα στα προβλήματα της οικονομικής κρίσης και στα αδιέξοδα που αυτή οδηγεί.
Ομιλία Υπουργού Υγείας&Κοινωνικής Αλληλεγγύης, κ. Ανδρέα Λοβέρδου, στην ημερίδα «Από το μαιιευτήριο στο ίδρυμα»
Rate it